Kultura Asturii pogrążona jest w żałobie. Pisarka Helena Trexu Fombella z Langreo zmarła w wieku 82 lat, pozostawiając ogromną pustkę w literaturze asturyjskiej. Wiadomość, potwierdzona przez stowarzyszenie Iniciativa pol Asturianu na prośbę rodziny, głęboko poruszyła tych, którzy ją znali i cenili jej twórczość.
Pożegnanie odbędzie się w najbliższą niedzielę. Dom Pogrzebowy Noega – El Lauredal w Gijón zorganizuje ceremonię pożegnalną i hołd o godzinie 18:00, w której wezmą udział pisarze i artyści związani z autorką. Będzie to chwila pamięci o kobiecie, która uczyniła obronę języka asturyjskiego i feminizmu prawdziwym dziełem życia.
Życie poświęcone literaturze i językowi
Urodzona w Sama de Langreo w 1944 roku, Helena Trexu Fombella cieszyła się bogatą karierą literacką. Po kilku latach spędzonych w Katalonii, w latach 80. powróciła do Asturii, aby w pełni oddać się pisaniu w języku asturyjskim. Jej zaangażowanie było tak wielkie, że – jak sama często powtarzała – pisała „z aktywizmu i miłości ”, co doskonale oddaje jej podejście do pisania.
Jej twórczość obejmuje poezję, prozę, tłumaczenia, a przede wszystkim literaturę dziecięcą i młodzieżową. Tytuły takie jak „Camientos, coses, curuxes” (1989), „Abril” i „Ringleres de carbonbón y salitre” są już uznawane za klasykę. W 1995 roku zdobyła Nagrodę Tłumaczeniową Akademii Języka Asturyjskiego, a lata później, w 2008 roku, nagrodę w konkursie Llectures pa rapazos za „Olaya n'África”, jedno z jej najpopularniejszych dzieł.
Dziedzictwo Epony i literatura dziecięca
Jednak jeśli można wskazać jeden fundamentalny filar jej biografii, to jest nim Stowarzyszenie Kulturalne Grupu Epona, które założyła w 1999 roku. Za pośrednictwem tej organizacji promowała opowiadanie historii, warsztaty dla dzieci i publikacje książkowe, przekonana, że „historie i opowieści danego miejsca powinny być znane w jego własnym języku ”. Jej praca odegrała kluczową rolę w normalizacji języka asturyjskiego wśród małych dzieci.
Lista publikacji dla dzieci jest nieograniczona: „Onde'l ríu besa la mar”, „Llara quier ser astrónoma”, „Nora na viesca los milenta güeyos”, „Mitoloxía asturiana pa rapaninos y rapacines”… Wszystkie one świadczą o wrodzonej zdolności nawiązywania kontaktu z publicznością dziecięcą, nie rezygnując jednocześnie z jakości literackiej czy obrony kultury Asturii.
Feminizm, zaangażowanie i uznanie
Helena Trexu była kimś znacznie więcej niż pisarką. Była niestrudzoną aktywistką, głosem feministek w trudnych czasach i zagorzałą obrończynią praw językowych, praw człowieka i praw socjalnych. Jej antologia „Poética de Muyeres” (2014) jest wyraźnym przykładem jej zaangażowania w uwypuklanie kobiet piszących w języku asturyjskim, przełamując podwójną barierę : języka mniejszości i płci.
W ciągu swojej kariery zdobyła nagrody, takie jak Vital Aza Prize (2001), Elvira Castañón Prize (2002) i Asturnet Prize (2007). Jej ostatnia powieść, „Víes” (2023), oraz jej druga powieść, „Ente muyeres”, która miała się wkrótce ukazać nakładem wydawnictwa La Semeya, dowodzą, że jej kreatywność pozostała silna do samego końca. Jej córka, artystka wizualna Violeta Mateu, współpracowała z nią, ilustrując kilka jej książek dla dzieci.
Ostatnie pożegnanie w Gijón
Kaplica pogrzebowa zostanie otwarta w najbliższą niedzielę o godzinie 10:00 w Domu Pogrzebowym Noega – El Lauredal, położonym przy ulicy Camino de Paquet 468. Ceremonia pożegnalna zaplanowana jest na godzinę 18:00. Wezmą w niej udział pisarze tacy jak Inaciu Galán, Sofía Castañón oraz minister kultury Vanessa Gutiérrez. Po ceremonii szczątki zostaną skremowane podczas prywatnej ceremonii rodzinnej.
Odejście Heleny Trexu pozostawia pustkę w asturyjskim krajobrazie kulturowym, którą trudno będzie zapełnić. Jej głos, zarazem stanowczy i ciepły, będzie nadal rozbrzmiewał w każdym z jej wierszy, w opowieściach, które rozbudziły marzenia tak wielu dzieci, oraz w pamięci tych, którzy dzielili z nią walkę o godność języka asturyjskiego. Jej ogromne i różnorodne dziedzictwo pozostaje nienaruszone dla przyszłych pokoleń.